Деструктивті ықпалға қарсы тұрудың жолы ретінде тәуелсіз ойлау

Қазіргі таңда ақпарат ағыны бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Әлеуметтік желілер, мессенджерлер мен түрлі бейне платформалар арқылы адам кез келген мазмұнға әп-сәтте қол жеткізе алады. Бұл бір жағынан мүмкіндік болса, екінші жағынан жалған ақпараттың, діни манипуляцияның және деструктивті идеологиялардың таралуына қолайлы орта қалыптастырды. Осындай жағдайда адамның тәуелсіз ойлай білу қабілеті тек жеке қасиет қана емес, қауіпсіздіктің маңызды кепіліне айналып отыр.

Тәуелсіз ойлау кез келген ақпаратты эмоцияға емес, дәлелге сүйеніп бағалау, бірнеше дереккөзді салыстыру, сұрақ қоя білу және қорытындыны өз бетінше шығару қабілеті.

Бұл күмәншіл болу деген сөз емес. Керісінше, ақиқатты іздеуге ұмтылу, сенімді ақпаратқа сүйену және өз көзқарасын білім арқылы қалыптастыру.

Психологтардың айтуынша, адам белгісіздік кезеңінде, өмірлік қиындықтарға тап болғанда немесе өзін жалғыз сезінгенде түрлі ықпалға бейім келеді. Радикалды топтар дәл осындай психологиялық әлсіздікті пайдаланады.

Олардың жиі қолданатын тәсілдері:

* «Тек біз ғана ақиқат жолындамыз» деген ұран арқылы өзгелерді жоққа шығару;
* адамның сұрақ қоюына немесе күмәндануына тыйым салу;
* қоғамнан, отбасы мен достарынан алшақтатуға тырысу;
* эмоцияға әсер ететін бейнероликтер мен қысқа уағыздарды жиі тарату;
* діни мәтіндерді тарихи және ғылыми контекстен бөліп көрсету.

Мұндай жағдайда тәуелсіз ойлайтын адам ақпараттың қайдан шыққанын, оны кім таратқанын және оның мақсаты қандай екенін міндетті түрде саралайды.

Халықаралық зерттеулер адамның ақпаратқа алғаш кездескен сәттегі әсері кейінгі бағасына қатты ықпал ететінін көрсетеді. Бұл құбылыс психологияда «бірінші әсердің ықпалы» деп аталады.

Сондықтан радикалды топтар жаңа адамдармен танысқанда бірден жылы қарым-қатынас орнатып, сенім қалыптастыруға тырысады. Ал адам сол алғашқы әсерге сүйеніп, кейінгі ақпаратты сын көзбен бағаламай қабылдап кетуі мүмкін.

Дінде адамның ақылын пайдалану, дәлелге сүйену және әділ шешім қабылдау жоғары бағаланады. Сондықтан діни мәселеде эмоциямен емес, біліммен әрекет ету маңызды.

Біріншіден, діни ақпаратты кез келген әлеуметтік желідегі парақшадан емес, ресми және сенімді дереккөздерден алған жөн.

Екіншіден, бір ғана адамның пікіріне сүйенбей, бірнеше сенімді көзден салыстырып оқу қажет.

Үшіншіден, қандай да бір діни топ немесе адам «барлығы адасқан, тек біз ғана дұрыс жолдамыз» деп мәлімдесе, бұл – сақтық танытуды қажет ететін маңызды белгі.

Төртіншіден, жақындарыңызбен қарым-қатынасты үзбеу маңызды. Радикалды ұйымдар адамның әлеуметтік ортасын әлсірету арқылы оны өздеріне тәуелді етуге тырысады.

Бесіншіден, сұрақ қоюдан қорықпаңыз. Дін білімге негізделген құндылықтар жүйесі. Сенімді діни маманнан кеңес алу әрдайым дұрыс шешім.

Жат идеологияларға қарсы күрестегі ең тиімді құралдардың бірі – тәуелсіз ойлау мәдениетін қалыптастыру. Ақпаратты тексеру, дәлелді саралау, білімге сүйену және сыни ойлау адамның өз таңдауын саналы жасауына мүмкіндік береді.