Субсидия: жүйенің әлсіз тұстары қайда?
Қазақстанда ауыл шаруашылығын қолдауға қомақты қаражат бөлінгенімен, оның тиімділігі мен әділ бөлінуі әлі де өзекті мәселе болып отыр. 2025 жылы бұл салаға 622 млрд теңгеге дейін субсидия қарастырылды. Алайда ресми деректер қаржының барлығы бірдей мақсатты игерілмегенін көрсетеді.
Жоғары аудиторлық палатаның мәліметінше, шаруашылық ретінде тіркелмеген 2,5 мыңнан астам ұйым 5 млрд теңге субсидия алған. Бұдан бөлек, шамамен 3 мың субъектіде қаржының жұмсалуын растайтын цифрлық база болмағанына қарамастан, олар 5,4 млрд теңгені иемденген. Бұл – есептілік пен бақылау жүйесінің әлсіздігін айқын дәлелдейді.
Саладағы заңбұзушылықтар да аз емес. 2023 жылдың қорытындысы бойынша субсидияға қатысты 96 адам қылмыстық жауапкершілікке тартылған. Бұл жағдай қаржы бөлу тетіктерінде жүйелі мәселе бар екенін аңғартады.
Фермерлердің айтуынша, қолданыстағы талаптар ірі шаруашылықтарға басымдық береді. Ал шағын және орта шаруалар үшін субсидия алу күрделі әрі қолжетімсіз. Нәтижесінде ауыл шаруашылығында теңсіздік қалыптасып, шағын шаруашылықтардың дамуы тежеледі.
Сарапшылардың пікірінше, негізгі мәселе – ақпараттық жүйелердің жеткіліксіз тиімділігінде. Деректер жиналғанымен, оларды талдау, тексеру және нақты бақылау тетіктері әлсіз. Бұл жағдай қаржының мақсатсыз жұмсалуына жол ашады.
Мамандар субсидиялау жүйесін қайта қарау қажеттігін алға тартады. Атап айтқанда, цифрлық бақылауды күшейту, ашықтықты арттыру және қаржыны бөлудің әділ механизмдерін енгізу маңызды. Сонымен қатар, шағын және орта шаруаларға қолжетімділікті арттыру – саланың тұрақты дамуының басты шарты.
Ауыл шаруашылығы – ел экономикасының тірегі. Сондықтан бөлінген қаражат нақты нәтиже беріп, барлық шаруаларға тең мүмкіндік жасалуы тиіс. Әйтпесе, субсидия көлемі артқанымен, оның тиімділігі күмән күйінде қала береді.
