Өзгелерді жоққа шығару – қауіпті көзқарас

Қазіргі қоғамда діни сенім адамның жеке таңдауы әрі рухани тірегі ретінде маңызды орын алады. Алайда кей жағдайда өз сенімін абсолютті ақиқат деп қабылдап, өзге көзқарастарды толық жоққа шығару үрдісі байқалады. Мұндай ұстаным тек жеке адамға ғана емес, тұтас қоғамға да қауіп төндіруі мүмкін.

Діннің негізгі мақсаты – адамды ізгілікке, сабырлыққа, төзімділікке тәрбиелеу. Көптеген дәстүрлі діндерде өзге сенім иелеріне құрметпен қарау, зорлық-зомбылықтан аулақ болу, бейбіт өмір сүру қағидалары басты орын алады. Соған қарамастан, кейбір адамдар дінді тар түсініп, өзге пікірді қабылдамайтын деңгейге жетеді. Бұл діни радикализмнің алғашқы белгілерінің бірі.

Өзгелерді жоққа шығару көбіне «тек менікі дұрыс» деген шектен шыққан сенімнен басталады. Мұндай ойлау жүйесі адамды диалогтан алыстатып, қоғамдағы әртүрлілікке төзбеушілік тудырады. Нәтижесінде адамдар арасында сенімсіздік күшейіп, әлеуметтік бөліну орын алады.

Тарихта мұндай көзқарастың салдары ауыр болған мысалдар аз емес. Діни негіздегі қақтығыстар, алауыздықтар, тіпті соғыстар да адамдардың бір-бірін түсінуге тырыспауынан, өзгені жоққа шығаруынан туындаған. Бұл жағдайлар діннің шынайы мәніне қайшы екенін көрсетеді.

Танымдық тұрғыдан алғанда, әр адамның дүниетанымы оның өскен ортасына, алған тәрбиесіне, білім деңгейіне байланысты қалыптасады. Сондықтан әртүрлі пікірдің болуы заңды құбылыс. Оны жоққа шығару емес, түсінуге ұмтылу өркениетті қоғамның белгісі.

Дін де, ғылым да адамды ойлануға, ізденуге, шындықты іздеуге шақырады. Ал өзгенің пікірін толық теріске шығару осы ізденісті шектейді. Мұндай жағдайда адам тек өз шеңберінде қалып, кеңірек ойлау мүмкіндігінен айырылады.

Өзгелерді жоққа шығару – қауіпті әрі шектеулі көзқарас. Ол қоғамдағы татулық пен тұрақтылыққа сызат түсіреді. Сондықтан әрбір адам өз сенімін сақтай отырып, өзгелердің де көзқарасына құрметпен қарауды үйренуі тиіс. Нағыз рухани кемелдік тек өзіңдікіне сену ғана емес, өзгені де түсіне білу.