Жалақы мен жәрдемақы арасы
Қазақстанда адам туғаннан бастап қартайғанға дейін түрлі әлеуметтік төлемдер алады. Жүйе толық қамтылған, мемлекет әр кезеңде қаржылай қолдау көрсетеді. Алайда басты сұрақ өзгермейді: бұл төлемдер нақты өмір сүруге жете ме, әлде тек ресми есептің ішінде қала ма?
Елімізде ең төменгі жалақы – 85 000 теңге, орташа жалақы – 473 158 теңге, ал күнкөріс минимумы – 50 851 теңге. Бұл көрсеткіштер базалық деңгей ретінде белгіленгенімен, нарықтағы баға мен күнделікті шығын олардан әлдеқайда жоғары екенін аңғартады.
Орташа зейнетақы 157 843 теңгені құрайды. Бұл – Орталық Азиядағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Қазір Қазақстанда 2,5 миллионнан астам зейнеткер бар және төлемдер уақытылы жүргізіледі. Дегенмен, бұл соманың нақты сатып алу қабілеті қоғамда жиі талқыланып келеді.
Ана мен балаға арналған төлемдер де айтарлықтай. Бала тууға берілетін біржолғы жәрдемақы 164 350 теңгеден 272 475 теңгеге дейін жетеді. Жүктілік пен босануға байланысты төлем 1,1 миллион теңгеден асады. Ал бала бір жарым жасқа дейін ай сайын 24 912–38 493 теңге төленеді. Көпбалалы отбасыларға 69 330 теңгеден бастап қолдау көрсетіледі.
Әлеуметтік тәуекелдерге байланысты төлемдер де қарастырылған. Мүгедектігі бар азаматтарға 61–111 мың теңге аралығында көмек беріледі. Еңбекке қабілеттілігін жоғалтқандар шамамен 54 742 теңге, ал асыраушысынан айырылғандар 55 800 теңге алады. Жұмыссыз қалған азаматтар бұрынғы табысының 45 пайызына дейін төлем алу мүмкіндігіне ие.
Сонымен қатар, мемлекет азаматтардың шығынын азайтуға да назар аударады. Қоғамдық көлік тарифтері субсидияланады, коммуналдық төлемдерге өтемақылар беріледі. Бұл – жанама қолдау тетігі.
Жалпы, Қазақстандағы әлеуметтік жүйе құрылымдық тұрғыдан толық әрі жұмыс істейді. Бірақ негізгі мәселе өзгермейді: ресми төлемдер мен нақты өмір сүру құнының арасындағы алшақтық қаншалықты?
