Табысы өссе де, халық неге байымай отыр?

Қазақстанда 2025 жылдың үш тоқсанында орташа номиналды жалақы 429 мың теңгеге жетті. Жылдық өсім 10 пайыз болғанымен, тоқсан ішіндегі нақты өсім небәрі 1,5 пайызды құрады. Формальды көрсеткіштер оң көрінгенімен, халықтың нақты тұрмысы әлсіз күйінде қалып отыр. Кірістің басым бөлігі ипотека, несие және міндетті шығындарға жұмсалып, азаматтардың әл-ауқатын арттыруға мүмкіндік бермейді.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев табыстың көп бөлігі қаржылық міндеттемелерде «жойылып кететінін» және экономиканың құрылымы баяу өзгеріп жатқанын атап өтті. Халықаралық сарапшылар бұл жағдайды Қазақстанның «орташа табыс қақпанына» жақындауымен байланыстырады. Бұл ұғым елдің бастапқы қарқынды өсуден кейін ұзақ уақыт орташа табыс деңгейінде тұрып қалуын білдіреді.

Мамандардың айтуынша, Қазақстан экономикасы әлі де мұнай, газ және металл экспортына тәуелді. Ал жоғары технологиялық және қосылған құны жоғары салалар баяу дамып келеді. Еңбек өнімділігінің төмен өсуі, инновацияның әлсіздігі және экспорт құрылымының тарлығы жоғары табысты экономикаға өтуді тежеп отыр.

Экономистер халық табысының өсуі инфляция мен кредиттік жүктемеге жұтылып жатқанын, ал сапалы жұмыс орындарының жеткіліксіз құрылып жатқанын атап өтеді. Сонымен бірге бәсекенің шектеулі болуы, квазимемлекеттік сектордың басымдығы және жеке инвестицияларға әлсіз ынталандыру ұзақ мерзімді дамуға кедергі келтіруде.

Сарапшылардың пікірінше, бұл қақпаннан шығу үшін экономиканы шикізатқа тәуелді модельден еңбек өнімділігі мен инновацияға негізделген жаңа жүйеге көшіру қажет. Ол үшін бәсекені күшейту, мемлекеттің экономикадағы үлесін азайту, білім мен ғылымға инвестицияны арттыру маңызды.

Қазақстан бүгінде шешуші кезеңде тұр. Егер жүйелі реформалар жүзеге асса, ел жоғары табысты мемлекеттер қатарына қосыла алады. Ал өзгеріс баяу болса, халықтың тұрмыс сапасын тұрақты арттыру қиындай береді.