Жастар неліктен теріс ықпалға тез беріледі?

Қазіргі қоғамда жастардың түрлі теріс ықпалға тез берілуі өзекті мәселеге айналып отыр. Бұл құбылыс тек тәрбие немесе бақылаудың әлсіздігінен ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік, психологиялық және ақпараттық факторлардың күрделі ықпалынан туындайды. Әсіресе цифрлық дәуірде бұл үрдіс бұрынғыдан да жылдам әрі жасырын сипат алуда.

Ең алдымен, жасөспірімдік кезең – тұлғаның қалыптасу кезеңі. Бұл уақытта жастар өзін іздейді, қоғамдағы орнын анықтауға тырысады. Осы сәтте олар үшін «кіммін?» және «қайда бара жатырмын?» деген сұрақтар маңызды. Егер бұл сұрақтарға дұрыс жауап табылмаса, олар кез келген дайын «идеяға» немесе «бағытқа» сеніп қалуы мүмкін. Ал теріс топтар дәл осы әлсіз тұсты пайдаланады.

Екінші маңызды фактор – эмоционалдық тұрақсыздық. Жастар сезімге тез беріледі, әділетсіздікке қатты реакция жасайды. Мұны кейбір деструктивті топтар шебер пайдаланып, «сен ерекше адамсың», «сен дұрыс жолдасың» деген сияқты психологиялық әдістер арқылы өздеріне тартады. Нәтижесінде жасөспірім өзін сол топтың бір бөлігі ретінде сезініп, басқа пікірлерді қабылдамайтын деңгейге жетеді.

Үшінші себеп – ақпараттық кеңістік. Бүгінде жастардың көп бөлігі ақпаратты әлеуметтік желілерден алады. Алайда ондағы контенттің барлығы бірдей шынайы емес. Кейбір материалдар әдейі бұрмаланып, белгілі бір идеологияны насихаттауға бағытталады. Мысалы, жабық чаттар мен арналарда жастарға «шындық тек бізде» деген мазмұндағы ақпарат ұсынылады. Бұл біртіндеп олардың дүниетанымын шектеп, сыни ойлау қабілетін әлсіретеді.

Отбасы мен мектептің рөлі де ерекше. Егер жасөспірім ата-анасымен ашық сөйлесе алмаса немесе мектепте өзін түсінетін орта таппаса, ол қолдауды басқа жерден іздей бастайды. Кей жағдайда бұл ізденіс оны қауіпті ортаға алып келеді. Сондықтан балаға тек бақылау емес, сенім мен қолдау да қажет.

Соңғы жылдары тіркелген нақты жағдайлар бұл мәселенің қаншалықты маңызды екенін көрсетіп отыр. Мәселен, әлеуметтік желілер арқылы күмәнді топтарға қосылып, кейін құқық қорғау органдарының назарына іліккен жастар туралы деректер жиілеген. Кейбір жағдайларда жасөспірімдер агрессивті идеяларды қолдап, қоғамға қарсы көзқарас қалыптастырғаны анықталған.

Тағы бір мысал – интернеттегі радикалды контенттің әсерінен өз ортасынан алшақтап, тек біржақты ақпаратқа сеніп қалған жастар. Олар бірте-бірте достарымен, отбасымен байланысын үзіп, жабық ортада өмір сүре бастайды. Бұл – теріс ықпалдың нақты белгісі.

Мұндай жағдайлардың алдын алу үшін ең алдымен жастарға сыни ойлау дағдыларын қалыптастыру қажет. Олар ақпаратты тек қабылдап қана қоймай, оны талдай алуы тиіс. Сонымен қатар әртүрлі пікірдің бар екенін түсіну, төзімділік пен диалог мәдениетін дамыту маңызды.