Қоқыстан жолға дейін
Пластик бөтелкенің ғұмыры адам қолында бірнеше минутқа ғана созылуы мүмкін. Ал табиғат қойнауында ол жүздеген жыл сақталады. Бір қарағанда пайдасыз болып көрінетін осы қалдықтың ертең жол құрылысының материалына айналуы әбден мүмкін.
Бұл – Аягөздік мектеп оқушысы Аружан Қабдұлмаратованың бірнеше жылдан бері зерттеп келе жатқан жобасының негізі.
Абай облысы Аягөз ауданындағы №10 қазақ мектеп-гимназиясының 10-сынып оқушысы пластик қалдықтарын қайта өңдеп, асфальт құрамына пайдалану жолдарын зерттеп жүр. Ол бұл жұмысты 7-сыныпта бастаған. Содан бері идеясын жетілдіріп, халықаралық тәжірибелерді зерделеп, ғылыми ізденісін жалғастырып келеді.
Көпшілік пластикті қоқыс деп қабылдайды. Аружан оны шешілмеген мәселе ретінде көрді.
– Қазіргі әлемді пластиксіз елестету мүмкін емес. Бірақ ол табиғатқа үлкен зиян келтіріп отыр. Сол себепті бұл қалдықтарды пайдалы бағытта қолдану керек деген ойдан осы жоба туды, – дейді жас зерттеуші.
Бүгінде пластик қалдықтары әлемдік экологияның ең өзекті мәселелерінің біріне айналды. Жыл сайын миллиондаған тонна пластик қоршаған ортаға тасталады. Оның басым бөлігі қайта өңделмейді. Қазақстан да бұл мәселеден тыс қалып отырған жоқ.
Осындай жағдайда жас зерттеуші ұсынған эко-асфальт жобасы ерекше назар аудартады. Жобаның негізгі мақсаты – тұрмыстық пластик қалдықтарын арнайы өңдеп, жол жабынының құрамына енгізу.
Мұндай технологияның бірнеше артықшылығы бар. Ең алдымен, пластик қалдықтарының қоршаған ортаға түсетін салмағы азаяды. Сонымен қатар жол жабынының беріктігі артып, пайдалану мерзімі ұзарады.
Аружан зерттеген халықаралық тәжірибелер де бұл бағыттың әлеуеті жоғары екенін көрсетеді. Кейбір елдерде пластик қосылған жол жабындары дәстүрлі асфальтқа қарағанда анағұрлым төзімді екенін дәлелдеген. Сарапшылар мұндай жолдардың ұзақ уақыт бойы жөндеуді қажет етпейтінін айтады.
Алайда жас зерттеуші жобаны тек теориялық деңгейде қалдырғысы келмейді.
– Болашақта бұл жобаны дамытып, ғалымдар мен сала мамандарына ұсынғым келеді. Қазақстанның климаттық жағдайына бейімделген технология қажет. Сондықтан арнайы сынақтар жүргізілуі керек, – дейді ол.
Қазір жоба бастапқы кезеңде. Инвесторлар тартылмаған. Өндірістік сынақтар да жүргізілмеген. Бірақ кез келген үлкен өзгеріс идеядан басталады.
Аружанның бастамасы – жай ғана ғылыми жоба емес. Бұл қоршаған орта мәселесіне бейжай қарамайтын жастардың көзқарасы. Бұл қалдықты ресурс ретінде қарастыруға шақыратын ұсыныс. Бұл ғылымның қоғамға қызмет ете алатынын дәлелдейтін талпыныс.
Бүгінде көпшілік пластиктен қалай құтылуды ойлайды. Ал аягөздік оқушы пластикке екінші өмір сыйлаудың жолын ұсынып отыр.
Мүмкін, ертең Қазақстанның жолдарымен жүріп келе жатқанда, біз оның астында мыңдаған пластик бөтелкенің жатқанын білмейтін шығармыз. Бірақ сол жолдардың бастауында табиғатқа жанашырлықпен қараған бір оқушының идеясы тұрғанын уақыт көрсетуі мүмкін.
